HANNAH BEECH/ SHANDONG` (Time)` Văn Hiền dịch` (VNN)

Những người đàn ông mang một ống tiêm đựng đầy chất độc đến nơi hai ngày trước ngày sinh nở của Li Juan. Họ cột chặt cô vào một giường bệnh ở một bệnh viện địa phương, và ghim ống tiêm vào bụng cô cho đến khi nó chạm vào bào thai 9 tháng tuổi trong đó. "Ban đầu, tôi có thể cảm thấy con mình quẫy đạp mạnh", cô gái 23 tuổi này nói, "nhưng một lúc sau thì tôi không thấy nó cựa quậy nữa". Mười giờ sau đó, Li sinh ra một bé gái mà cô định đặt tên là Shuang (nghĩa là "tươi sáng"). Đứa trẻ đã chết. Để chắc chắn tuyệt đối, Li kể, các quan chức tại nơi cô ở, vùng Linyi thuộc tỉnh Shandong phía đông Trung Quốc, đã dìm thi thể hài nhi vào một cái xô đặt cạnh giường trong vài phút. Tất cả những gì cô có thể nghĩ được vào ngày cuối xuân năm đó, Li nhớ lại, là làm thế nào cô có thể thuê được một nhóm côn đồ để trả thù những kẻ đã giết chết con mình chỉ vì họ cho là cô vi phạm chính sách kế hoạch hóa gia đình của Trung Quốc.

Từ năm 1980, khi Trung Quốc bắt đầu thực hiện hoàn toàn một kế hoạch thường được gọi là chính sách một con, các quan chức ở các tỉnh thường phải dùng đến những biện pháp tàn bạo - bắt buộc triệt sản và phá thai ngay cả những bào thai sắp ra đời - để ngăn ngừa sự phát triển dân số của đất nước 1,3 tỷ người này, khiến nó không trở thành một cơn ác mộng. Các nhà lãnh đạo cầm quyền tin rằng việc kiểm soát dân số nghiêm ngặt sẽ góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển bằng cách giảm bớt số miệng ăn. Nhưng vào năm 2002, khi sự tự do cá nhân tăng mạnh ở nhiều lĩnh vực khác trong cuộc sống, Quốc hội đã bỏ phiếu nới lỏng chính sách gây mất lòng dân nghiêm trọng này. Thay vì triệt để cấm có nhiều hơn hai con, điều luật mới, trong số nhiều cải cách khác, cho phép các cặp vợ chồng có nhiều con nếu họ sẵn sàng trả những khoản tiền phạt lớn. Số tiền này có thể cao đến mức cắt cổ với những nông dân như Li - ở Linyi, số tiền phạt phải nộp cho đứa con đầu tiên ngoài kế hoạch là 365$ hoặc hơn, khoảng gấp 4 lần thu nhập thực sự trung bình hàng năm ở vùng đất nghèo khó này. Nhưng ít nhất thì lúc này người Trung Quốc cũng còn một lựa chọn khác cho các vấn nạn gia đình mà vài năm trước đây họ không hề được lựa chọn.

Tuy nhiên, bộ máy quan liêu của Đảng Cộng sản dường như không theo kịp điều luật mới. Mặc dù có những quy định nới lỏng hơn nhưng con đường thăng tiến sự nghiệp của các lãnh đạo địa phương, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, thường vẫn phụ thuộc vào việc duy trì một tỷ lệ sinh sản thấp. "Một bảng dân số không tốt có thể khiến một quan chức không được thăng cấp", theo Tu Bisheng, một nhà hoạt động luật pháp tại Bắc Kinh, người góp phần thu thập các tài liệu về những vụ ngược đãi liên quan đến chính sách một con, cho biết.

Tại một buổi họp trong tỉnh vào năm ngoái, các quan chức Linyi đã bị khiển trách vì tỉnh có tỷ lệ sinh sản ngoài kế hoạch cao nhất Shandong, theo các luật sư có kinh nghiệm với vấn đề này cho biết. Sự khiển trách này đã kích động một chiến dịch được xem là một trong những chiến dịch phá thai và triệt sản hàng loạt dã man nhất trong nhiều năm qua. Bắt đầu từ tháng 3, các quan chức kế hoạch hóa gia đình tại 9 hạt và 3 quận của Linyi đã càn quét các làng mạc, tìm cách buộc những phụ nữ đang mang thai những đứa trẻ "bất hợp pháp" phải phá thai và triệt sản những người đã có số con tối đa theo chính sách kế hoạch hóa gia đình của địa phương. Theo quy định này, hiện vẫn tồn tại dưới nhiều dạng tương tự nhau ở hầu hết các vùng nông thôn, những phụ nữ có một con trai không được phép có con tiếp, còn những phụ nữ có con đầu lòng là con gái hoặc bị khuyết tật thì được phép có thêm một đứa con thứ hai.

Nhiều phụ nữ từ chối triệt sản. Những người khác thì đi trốn, thường là ở nhà các thành viên trong gia đình. Cuộc đàn áp được tăng cường. Thân nhân của những phụ nữ chống triệt sản hoặc phá thai bị tạm giam và bị buộc phải trả tiền cho các "lớp học" mà trong đó họ bị buộc phải thừa nhận là mình đã "suy nghĩ sai lầm", theo Teng Biao, một người trợ giảng tại Đại học Khoa học Chính trị và Luật pháp Trung Quốc ở Bắc Kinh vừa đến Linyi tháng trước để điều tra về chiến dịch ép buộc này, cho biết. Riêng ở hạt Yinan của Linyi, từ tháng 3 đến tháng 7, ít nhất 7.000 người đã bị triệt sản bắt buộc, theo các luật sư từng nói chuyện với các quan chức kế hoạch hóa gia đình ở địa phương. Các luật sư này khẳng định là một số dân làng đã bị đánh đến chết trong lúc bị giam vì đã giúp các thành viên gia đình trốn triệt sản.

Các quan chức Linyi phủ nhận bất cứ chuyện gì không đúng đắn đã xảy ra. "Mọi chuyện đã bị phóng đại, bóp méo hoặc không có bằng chứng thật sự", theo một quan chức trong ủy ban kế hoạch hóa gia đình Linyi có tên họ là Yao cho biết (ông không cho biết tên đầy đủ của mình). Nhưng các quan chức ở cấp quốc gia thừa nhận có một sai lầm khủng khiếp đã xảy ra. "Chúng tôi đã nghe nói về tình hình ở Shandong, và điều đó hoàn toàn đi ngược pháp luật quốc gia", một thành viên trong ban hành chính của Ủy ban Kế hoạch hóa Gia đình Trung ương ở Bắc Kinh nói với tờ TIME, "Hiện nay chúng tôi đang điều tra tình hình". Một phát biểu công khai của ủy ban này cho biết các nhà cầm quyền ở trung ương và tỉnh thành đã cảnh báo các quan chức Linyi phải tuân theo quy định nhà nước và tuyên bố sẽ trừng phạt những kẻ phạm luật.

Cảnh ngộ của các phụ nữ Linyi được phổ biến công khai bởi một người ít có khả năng nhất. Chen Guangcheng bị mù từ khi còn nhỏ ở Linyi và học nghề xoa bóp ở Bắc Kinh, một trong số ít ỏi những ngành nghề mà những người mù Trung Quốc được phép theo học. Nhưng Chen bị luật pháp mê hoặc và khi còn ở Bắc Kinh, ông đã tham gia một vài khóa học luật ở các trường đại học. Trở lại Linyi, ông trở thành một nhà hoạt động pháp luật, tư vấn cho các nông dân trong những vụ tranh chấp đất đai và thuế má. Vào tháng 3, một loạt những người nông dân bấn loạn than phiền với ông về việc cưỡng bách triệt sản và sự giam giữ các thành viên gia đình. Chen, 34 tuổi, đã nghe nói về chiến dịch này; nhiều người trong làng ông đã bị bỏ tù lúc này hay lúc khác vì dám chống lại lệnh triệt sản. Nhưng ông không hề biết chiến dịch này lại lan rộng như vậy. Sau khi thảo luận vấn đề với những người bạn luật sư ở Bắc Kinh, Chen quyết định sắp xếp một hoạt động chống các quan chức Linyi vi phạm luật kế hoạch hóa gia đình của nhà nước. Những nhà báo nổi tiếng Trung Quốc đã đến Shandong để ghi chép lại sứ mệnh của ông nhưng không được phép đăng bất kỳ một bài báo nào về ông trên báo chí trong nước cả.

Vào giữa tháng 8, Chen bị quản thúc tại gia vì các hoạt động của mình. Vợ chồng ông cho biết có 7 người đứng gác bên ngoài ngôi nhà của ông ở để trông chừng ông. Nhưng Chen cảm thấy mình phải trốn đến Bắc Kinh để tiếp tục vụ kiện. Tối ngày 25/8, khi một công an ngủ gật bên ngoài, ông trốn thoát và lẻn vào bóng đêm. Khi nghe có người theo sau, Chen đã ném một nhúm sỏi theo nhiều hướng để đánh lạc hướng kẻ theo đuổi mình. "Ban đêm cho tôi một lợi thế", Chen nói, "Tôi có thể định hướng giỏi hơn những người không bị mù". Được một người thân hướng dẫn, Chen trốn vào các cánh đồng bắp cao ngất và phải đi bộ hàng dặm trước khi gặp một người bạn lái xe đưa ông đến nơi an toàn. Nhưng khi Chen đến Bắc Kinh, bốn quan chức Linyi đã gây rắc rối cho ông ở nhà ga. Khi ông gặp lại phóng viên tờ TIME vào tuần trước ở Bắc Kinh, hai tay Chen run lên. Chỉ ba giờ sau cuộc phỏng vấn, các quan chức Linyi đẩy ông vào một chiếc xe và lái đi. Một lần nữa Chen bị quản thúc tại gia ở Linyi.

Những kẻ "nhiều chuyện" ở Trung Quốc thường phải đối mặt với sự trừng phạt vì dám công khai những hành động phi pháp chính thức. "Tôi biết mình đang mạo hiểm, nhưng tôi không thể bỏ cuộc, bởi vì nhiều người đang phụ thuộc vào tôi", Chen cho biết không lâu trước khi bị bắt. Tuy nhiên, ngay cả nếu Chen được hủy bỏ lệnh quản thúc tại gia và vụ kiện của ông thành công thì hầu như nó vẫn không làm được gì cho số phận của những phụ nữ như Hu Bingmei. Khi các quan chức kế hoạch hóa gia đình đến gặp cô vào tháng 5 và buộc cô đi triệt sản, Hu đã trốn cùng hai cô con gái đến nhà cha mẹ ở một ngôi làng khác. Bảy ngày sau đó, bảy vị quan chức xuất hiện, cô nói, tóm lấy đứa con nhỏ của cô và đẩy con bé vào một chiếc xe hơi. Sợ con gái mình bị bắt cóc, Hu nhảy luôn vào trong xe. Chiếc xe lái đến một bệnh viện kế hoạch hóa gia đình địa phương và ở đây, Hu kể, các y tá ném cô lên một chiếc bàn phẫu thuật. "Những người khác cũng ổn sau khi phẫu thuật, nhưng với tôi thì rất đau đớn, thậm chí tôi không đứng nổi", Hu, 33 tuổi, cho biết. Hai tuần sau, các bác sĩ phẫu thuật một lần nữa và hứa hẹn mọi chuyện sẽ tốt hơn. Nhưng đến hôm nay, Hu vẫn còn gập mình vì đau chỉ sau vài bước đi. "Họ bảo họ làm thế là tốt cho tôi", Hu nói, "nhưng thật sự họ đã hủy hoại cuộc đời tôi".